Di tích bãi cọc Bạch Đằng huyền thoại
Ngày
nay du khách vẫn có thể tận mắt thấy dấu tích bãi cọc gắn liền với trận đại
thắng trên sông Bạch Đằng (Quảng Ninh), một biểu tượng cho truyền thống
người Việt đánh giặc ngoại xâm từ phương Bắc.
Nằm trên đường trục đường giao thông từ Hà Nội về thành phố
Hạ Long, bãi cọc Bạch Đằng ở thị xã Quảng Yên thuộc khu di tích lịch sử chiến
thắng Bạch Đằng là điểm dừng chân không thể bỏ qua. Từ ngã tư thị xã Quảng Yên
đi về hướng Phà Rừng khoảng 2 km, rẽ trái khoảng 500 m, du khách sẽ đến với bãi
cọc Yên Giang, một phần của trận địa cọc Bạch Đằng năm xưa.
Di tích bãi cọc Yên Giang nằm ở cửa sông Chanh có hình chữ
nhật dài khoảng 120 m, chiều rộng khoảng 20 m. Sau lần khai quật đầu tiên vào
năm 1958 và nhiều lần sau đó vào các năm 1969, 1976, 1984, 1988... cho thấy cọc
ở đây chủ yếu là gỗ lim, táu dài 2,6 - 2,8 m, đường kính 20 - 30 cm. Phần cọc
được đẽo nhọn dài 0,5 - 1m để cắm thẳng xuống sông với khoảng cách trung bình 1
m.
|
|
Bãi cọc Bạch Đằng thuộc phường Yên Giang.
|
Tuy ngày nay đa phần các đầu cọc đã bị mục gẫy, du khách vẫn
có thể hiểu thêm về lịch sử của bãi cọc cũng như nghệ thuật quân sự tài tình
của Trần Hưng Đạo qua tấm bia đá dựng ngay gần đó. Trên bia ghi rõ: "Dựa
vào địa thế sông Bạch Đằng (thế kỷ thứ XIII), lòng sông có nhiều bãi bồi và dải
đá ngầm, Trần Hưng Đạo đã cho đóng những bãi cọc ở vị trí hợp lý tạo thành một trận
địa cọc chặn đánh đường rút chạy của giặc Nguyên Mông".
Cách bãi cọc Yên Giang vài km là bãi cọc đồng Vạn Muối, nằm
ở cửa sông Rút, thuộc phường Nam Hòa được nhân dân Quảng Yên phát hiện
trong quá trình canh tác, đào ao. Sau lần khảo sát và khai quật năm 2005, cho
thấy những cọc gỗ cắm đứng và cắm xiên trong khu vực đồng Vạn
Muối thuộc nhiều loại gỗ được sử dụng cả thân và cành. Đường kính mỗi cọc
từ 7 - 10 cm, phần được vạt nhọn chỉ khoảng 25 - 30 cm. Tuy nhiên, mật độ cọc ở
đây được cắm rất dày, phổ biến cách nhau từ 40 - 60 cm, một số cọc chỉ cách
nhau từ 10 - 30cm.
Theo các nhà nghiên cứu, đây là nửa phía Nam của trận địa
cọc Bạch Đằng, còn nửa phía Bắc là bãi cọc Yên Giang. Do giữa hai bãi cọc có
một dải cồn đá cao, khi nước triều xuống thuyền không qua được buộc phải đi vào
sát bờ. Vì vậy, Trần Hưng Đạo đã chọn vị trí cắm cọc ở hai bên cồn đá tạo thành
một phòng tuyến hình chữ V bịt chặt lấy họng sông Bạch Đằng để chặn đường rút
lui của quân địch tạo nên chiến thắng vẻ vang của trận chiến trên sông Bạch Đằng
năm 1288.
|
|
Khai quật bãi cọc đồng Má Ngựa năm 2010.
|
Cũng trong địa phận phường Nam Hòa, thị xã Quảng Yên, bãi
cọc đồng Má Ngựa đã được phát hiện và tiến hành khảo sát, khai quật vào năm
2010. Đây là bãi cọc thứ ba thuộc bãi cọc Bạch Đằng nằm ở cửa sông Kênh, cách
bãi cọc đồng Vạn Muối khoảng 1 km về hướng Nam. Bãi cọc có chiều dài 70 m, rộng
30 m, cắm cọc thuộc nhiều loại gỗ có đường kính từ 6 - 22 cm dày đặc thành dải
như một lớp tường thành.
Ba bãi bãi cọc Yên Giang, Đồng Vạn Muối và Đồng Má Ngựa đã
làm thành những bãi chông ngầm lớn, phức tạp, kín đáo dưới mặt nước khóa chặt
đường tháo lui ra biển, giúp tiêu diệt và bắt sống 600 chiến thuyền với 4 vạn
binh tướng quân Nguyên – Mông trong lần thứ ba chúng xâm lược nước ta năm 1288.
Để khám phá các giá trị lịch sử, khoa học và quân sự của
chiến thắng lịch sử năm 1288, du khách ngoài tham quan, tìm hiểu bãi cọc Bạch
Đằng, có thể ghé thăm các di tích khác như đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, bến
Đò Rừng, đình Yên Giang, đền Trung Cốc, đình Trung Bản thuộc thị xã Quảng Yên
và đình Đền Công - miếu Cu Linh thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh đã
được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Trong lịch sử giữ nước của dân tộc ta, sông Bạch Đằng đã
từng ba lần chứng kiến quân và dân ta chiến thắng oanh liệt quân xâm lược
phương Bắc hùng mạnh đều bằng các cây cọc gỗ cắm xuống lòng sông Bạch Đằng.
Đó là chiến thắng Bạch Đằng năm 938, chiến thắng Bạch Đằng năm 981 và đỉnh
cao là chiến thắng Bạch Đằng năm 1288.
Năm 938, Ngô Quyền đóng cọc gỗ ở sông, đem quan khiêu chiến
nhử quân giặc vào trận địa bố trí rồi tung quân đánh tan chiến thuyền giặc
Nam Hán, mở ra một kỷ nguyên độc lập, tự chủ của nước Đại Việt.
Năm 981, Lê Hoàn theo cách đánh của Ngô Vương Quyền, sai
quân sĩ trống cọc gỗ ở sông để cản quân xâm lược nhà Tống, giữ vững nền độc
lập của Tổ quốc.
Đặc biệt, chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 dưới sự chỉ huy
của Trần Hưng Đạo đã khẳng định sức mạnh không thể nào lay chuyển được của
quân dân Đại Việt, phá tan âm mưu cướp nước ta của đế quốc Nguyên - Mông.
|
