Món ăn tử thần – lá ngón
Lá ngón hoa vàng - loại lá ngón có độc tố giết người
nhanh và kinh khủng nhất. (Ảnh: internet)
Chỉ là một loại thực vật, sống xen lẫn với các loài
thực vật khác ở các tỉnh miền núi nhưng lâu nay lá ngón đã được coi như một
“sát nhân” của đồng bào các dân tộc thiểu số. Chỉ một sự phiền toái nào đó ví
như: bị cha mẹ cấm yêu, lấy nhau; bị bố mẹ chửi, vợ chồng cơm không lành canh
không ngọt, làng xóm láng giềng xích mích… là người ta tìm đến với loại cây
này. Ba lá được vặt, được nuốt, trôi xuống dạ dày thì chỉ có… trời mới “cứu”
được.
Ký ức
Quê tôi, cực Bắc, một miền quê đá. Đá là “đặc sản” của
quê tôi, ở đây người ta quen với hình ảnh của đá hơn là quen với những cánh
đồng phì nhiêu, thẳng cánh cò bay. Xóm tôi ở, đá vây hãm bốn bề. Tôi sinh ra
trên đá, ngày bắt đầu biết lưng tưng chạy nhảy trên đá, tôi đã biết lá ngón.
Lá ngón quê tôi có nhiều loại, mỗi loại có một độc tố
riêng, mỗi loại có một thời gian làm cho con người chết nhanh hay chậm khi cố
tình hay vô tình ăn phải nó. Loại này đến trâu, bò không được ai dạy cũng phải
biết sợ nó mỗi khi đi ăn cỏ.
Ở quê tôi khi người ta buồn phiền một cái gì đó hay
ghét một ai đó người ta thường có một câu nói cửa miệng là: Cho nó nắm lá ngón.
Thế mới biết lá ngón ám ảnh người ta tới mức nào!
Trong các loại lá ngón mà tôi đã biết, người quê tôi
sợ nhất là loại lá ngón có hoa màu vàng. Loại này độc tố kinh khủng nhất, ăn
vào, nuốt khỏi miệng là chỉ có chết mà thôi.
Không biết ở các miền quê khác gọi loại lá ngón này
bằng tên gì nhưng ở quê tôi thường thấy họ gọi là “Ma hao”. Đây là ngôn ngữ gọi
của người Tày ở khu vực đó, nếu phiên âm ra tiếng phổ thông nghĩa là “chó
chết”.
Các loại thực vật khác sống kén chọn đất đai và thời
tiết thế nhưng không hiểu sao loại lá ngón này lại sống rất khỏe. Ở đâu loại lá
ngón này cũng sống được, đông cũng như hạ lúc nào chúng cũng xanh tươi mơn mởn.
Lá ngón lại có cái oái oăm là trông rất giống với một
số loại thực vật hay được trồng, rất dễ gây nhầm lẫn và không gây phản ứng khó
chịu khi người ta ăn phải. Vậy nên đã có rất nhiều sinh mạng bị cướp đi khi
người ta nhầm lẫn ăn phải loại cây này.
Quê tôi nghèo, xóm tôi cũng nghèo và nhà nghèo nhất có
lẽ phải nhà ông Phảng. Nhà nghèo nhưng “bù lại” vợ chồng ông lại đẻ nhiều. Ông
Phảng là người Hán, vợ ông người Mông, ông ít tuổi hơn bố tôi, lấy vợ sau bố
tôi nhưng nhà ông có tới 11 đứa con đấy là chưa kể những đứa yểu mệnh.
Ngày tôi học lớp 6 thì thằng Dỉ, đứa con thứ 4 của ông
cũng cắp sách vượt suối ra học với tôi. Nó học bữa được bữa không, tôi hỏi
chuyện nó bảo nhà nó nghèo nên thỉnh thoảng phải nghỉ để trông em và đi nương
cùng gia đình.
Học với nhau được nửa kỳ, một hôm tôi đến lớp thấy cô
giáo thông báo cho lớp nghỉ để sang viếng nhà nó vì nhà nó đã chết gần hết
người do ăn lá ngón.
Ám ảnh tuổi thơ tôi nhất là đám ma của nhà thằng Dỉ.
Trời ong ong nắng, trên chiếc sàn nứa mốc thếch của nhà nó, 10 con người xấu số
nằm đó. Mồm miệng bọt rãi sùi ra, chân tay co quắp, những khuôn mặt đã chết rồi
nhưng còn rất khắc khổ, như thể không biết mình chết thế nào.
Ngày ấy xa lắm rồi, tôi không nhớ hết, chỉ thấy người
ta bảo cái chết tập thể của nhà nó thế này: Do nhiều con, đói ăn, bố nó chán
nên say rượu suốt ngày và hay chửi mẹ nó. Năm ấy, năm 1984, chiến tranh biên
giới vừa kết thúc, nước ta đang lỡ cỡ từ chuyển đổi bao cấp sang kinh tế thị
trường nên đói lắm. Cả xóm tôi phải đi đào củ mài, nhà chúng tôi đói nên nhà
thằng Dỉ không còn gì để kể nữa.
Gặp lúc tao đoạn, bố thằng Dỉ gần như phát khùng về kế
mưu sinh nên càng chửi mẹ nó ác hơn. Và trong lúc quẫn trí, người đàn bà ít học
ấy đã nghĩ kế quyên sinh.
Nhưng thật tội, bà không quyên sinh một mình mà đã bắt
gia đình phải chết theo. Bữa ăn cho sự phẫn uất ấy dĩ nhiên là lá ngón đã được
lựa chọn như một món rau.
Sau bữa sắn luộc có lá ngón chấm muối để ăn cùng ấy
nhà thằng Dỉ chỉ còn lại duy nhất 3 người, trong đó có nó và hai đứa em thoát
chết do đi chơi về muộn.
Lúc nó cõng hai đứa em về thì nhà hầu như đã chết cả
rồi nên không còn bụng dạ nào để ăn bữa ăn kia nữa nên nó và hai đứa em thoát
chết.
Đơn Thương
* Thêm vài hình ảnh LÁ NGÓN, HOA, và QUẢ NGÓN ở Việt Nam (Ảnh lấy trên mạng)
Lá ngón Xê Đăng-Nam Trà My- Quảng Nam
Lá & Quả ngón Nậm Cắn -Ký Sơn- Nghệ An
